{"id":29662,"date":"2020-03-21T21:30:06","date_gmt":"2020-03-21T20:30:06","guid":{"rendered":"https:\/\/vivadental.pl\/galeria\/?p=29662"},"modified":"2020-03-24T08:59:48","modified_gmt":"2020-03-24T07:59:48","slug":"zanim-na-ziemi-powstalo-zycie-a-wraz-z-nim-wirusy","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/vivadental.pl\/galeria\/zanim-na-ziemi-powstalo-zycie-a-wraz-z-nim-wirusy\/","title":{"rendered":"Zanim na ziemi powsta\u0142o \u017cycie, a wraz z nim wirusy\u2026"},"content":{"rendered":"

Historia Ziemi to przedmiot nieustannych bada\u0144 naukowc\u00f3w, kt\u00f3rzy wci\u0105\u017c odkrywaj\u0105 kolejne tajemnice skrywane przez nasz\u0105 planet\u0119 i jej szeroko rozumiane otoczenie, czyli Kosmos. W nim zaszyfrowana jest historia. Ziemia jest bowiem cz\u0119\u015bci\u0105 znacznie wi\u0119kszej i starszej materii, jak\u0105 jest Uk\u0142ad S\u0142oneczny, nale\u017c\u0105cy do Galaktyki powszechnie znanej jako Droga Mleczna oraz jeszcze szerzej – Wszech\u015bwiata. Sekret wirus\u00f3w, podobnie jak wulkan\u00f3w, czy oceanicznych g\u0142\u0119bin, mo\u017ce by\u0107 gdzie\u015b bardzo daleko, ukryty w gwiazdach.<\/p>\n

\"\"
Obserwatorium Astronomiczne w Nowym Meksyku (USA)<\/span><\/figcaption><\/figure>\n

By\u0107 mo\u017ce w Kosmosie odnajdziemy skojarzenia z dzisiejsz\u0105 nie\u0142atw\u0105 rzeczywisto\u015bci\u0105, niezale\u017cnie od tego, \u017ce id\u0105c jak po nitce do k\u0142\u0119bka, dojdziemy\u00a0 do \u015bwiata\u00a0 wirus\u00f3w – pod\u0105\u017caj\u0105c od powstania naszego \u015bwiata, kt\u00f3ry je stworzy\u0142.<\/p>\n

Troch\u0119 ciekawostek sprzed powstania Ziemi,
\nczyli sk\u0105d si\u0119 wzi\u0119li\u015bmy…<\/h3>\n

Wszech\u015bwiat<\/h4>\n

Wszystko zacz\u0119\u0142o si\u0119 od powstania Wszech\u015bwiata 13,82 miliarda lat temu, o czym m\u00f3wi Teoria Wielkiego Wybuchu. Powsta\u0142 on z bardzo g\u0119stej i gor\u0105cej materii maj\u0105cej swoje \u017ar\u00f3d\u0142o w pocz\u0105tkowej osobliwo\u015bci. <\/em>Jest to \u00a0punkt lub linia, gdzie przyspieszenie grawitacyjne lub g\u0119sto\u015b\u0107 materii s\u0105 niesko\u0144czone. Ona zarazem zapocz\u0105tkowa\u0142a czasoprzestrze\u0144. Wcze\u015bniej czas nie istnia\u0142, tak g\u0142osi Teoria. Jedna z definicji okre\u015bla Wszech\u015bwiat jako wszystko co istnia\u0142o, istnieje i istnie\u0107 b\u0119dzie w przysz\u0142o\u015bci i sk\u0142ada si\u0119 z czasoprzestrzeni, form energii oraz praw fizyki.<\/p>\n

\"\"
Mg\u0142awica po wybuchu supernowej<\/span><\/figcaption><\/figure>\n

Wymiary widzialnego Wszech\u015bwiata mo\u017cliwego do zaobserwowania z Ziemi przekraczaj\u0105 ludzk\u0105 wyobra\u017ani\u0119, pomimo, i\u017c jest on ograniczony ze wzgl\u0119du na fakt, i\u017c wszelkie sygna\u0142y oraz \u015bwiat\u0142o mog\u0105 dotrze\u0107 do nas z okresu nie wcze\u015bniejszego ni\u017c z czasu Wielkiego Wybuchu. \u015arednica obserwowanego Wszech\u015bwiata wynosi oko\u0142o 92 miliardy lat \u015bwietlnych. Zawiera 300 tryliard\u00f3w gwiazd, kt\u00f3re tworz\u0105 350 miliard\u00f3w galaktyk du\u017cych i 3,5 biliona kar\u0142owatych. Wszystkie one tworz\u0105 25 miliard\u00f3w grup galaktyk sk\u0142adaj\u0105cych si\u0119 na 10 milion\u00f3w supergromad galaktyk. Ilo\u015bci robi\u0105 wra\u017cenie, ale takie cyfry charakteryzuj\u0105 te\u017c samego cz\u0142owieka. Tylko w jamie ustnej mamy oko\u0142o 50 miliard\u00f3w bakterii (nie myli\u0107 z wirusami)… Wszech\u015bwiat nieustannie si\u0119 rozszerza. Jedna z teorii m\u00f3wi nawet, \u017ce istnieje wiele wszech\u015bwiat\u00f3w\u2026<\/p>\n

Jak ma\u0142a wi\u0119c jest nasza ziemia, jak ma\u0142y jest cz\u0142owiek i jak ma\u0142e s\u0105 drobnoustroje, w tym wirusy? O tym dalej…<\/p>\n

Czarne Dziury w Kosmosie<\/h4>\n

Co jaki\u015b czas media donosz\u0105 o \u201ejakich\u015b\u201d czarnych dziurach w Kosmosie. Nie mo\u017cna ich zaobserwowa\u0107, poniewa\u017c nie emituj\u0105 \u015bwiat\u0142a. Mo\u017cna je zidentyfikowa\u0107 jedynie poprzez badanie oddzia\u0142ywania z materi\u0105 i promieniowaniem elektromagnetycznym. Nazwa przyj\u0119\u0142a si\u0119 te\u017c w j\u0119zyku potocznym, oznaczaj\u0105c sytuacj\u0119 bez wyj\u015bcia. I rzeczywi\u015bcie\u2026 Tyle \u017ce w Kosmosie (ale nie tylko) czarna dziura oznacza taki obszar czasoprzestrzeni, kt\u00f3rego, ze wzgl\u0119du na wielko\u015b\u0107 grawitacji b\u0119d\u0105cej skutkiem nagromadzenia wielkiej masy w ma\u0142ej obj\u0119to\u015bci, nic nie mo\u017ce opu\u015bci\u0107. \u015awiat\u0142o, kt\u00f3re wpadnie w czarn\u0105 dziur\u0119 nie ulega odbiciu i zostaje przez ni\u0105 poch\u0142oni\u0119te. Podobnie jak materia. Jest to zgodne z og\u00f3ln\u0105 teori\u0105 wzgl\u0119dno\u015bci Alberta Einsteina, kt\u00f3ra m\u00f3wi, \u017ce si\u0142a grawitacji wynika z lokalnej geometrii czasoprzestrzeni. W kwietniu 2019 roku zaprezentowano pierwsze w historii zdj\u0119cie czarnej dziury, a raczej jej cie\u0144. Znajduje si\u0119 ona w Gwiazdozbiorze Panny, w centrum galaktyki M87, oko\u0142o 53 miliony lat \u015bwietlnych od Ziemi.\u00a0<\/p>\n

\"\"
Czarna dziura w kosmosie – efekt wybuchu supernowej – inscenizacja<\/span><\/figcaption><\/figure>\n

Czarne dziury w Kosmosie tworz\u0105 si\u0119 z gwiazd u schy\u0142ku ich \u017cycia. Po wypaleniu wszystkich gaz\u00f3w, w tym wodoru i helu, gwiazda zaczyna zu\u017cywa\u0107 ci\u0119\u017csze pierwiastki, a w ko\u0144cu \u017celazo, przez co nie jest w stanie wytworzy\u0107 wystarczaj\u0105cej ilo\u015bci energii przeciwdzia\u0142aj\u0105cej zapadaniu si\u0119 pod wp\u0142ywem w\u0142asnej grawitacji. Na skutek szybko post\u0119puj\u0105cego zapadania si\u0119 j\u0105dra, pod p\u0142aszczem gwiazdy nast\u0119puje gwa\u0142towny wzrost ci\u015bnienia. Gwiazda dos\u0142ownie puchnie i eksploduje z olbrzymi\u0105 si\u0142\u0105, emituj\u0105c energi\u0119 jak\u0105 w ci\u0105gu jednej sekundy wydziela ca\u0142a galaktyka. Zjawisko takiego wybuchu gwiazdy okre\u015blane jest mianem supernowej, czemu towarzyszy powstanie niezwykle jasnego obiektu, po kt\u00f3rym wkr\u00f3tce nie ma niemal \u017cadnego widocznego \u015bladu. \u017belazne j\u0105dro bowiem nadal si\u0119 zapada, a jego przemiany dokonuj\u0105 si\u0119 na poziomie atom\u00f3w. Dochodzi do zbijania si\u0119 elektron\u00f3w z protonami i dalszego zwi\u0119kszania g\u0119sto\u015bci i grawitacji. W efekcie\u00a0 pozostaje czarna dziura, jako zbi\u00f3r zag\u0119szczonej, niejako zassanej materii. To tak jakby bomba atomowa, kt\u00f3rej mocy nie spos\u00f3b sobie wyobrazi\u0107, wybuch\u0142a do wewn\u0105trz gwiazdy zabieraj\u0105c do jej j\u0105dra ca\u0142\u0105 wytworzon\u0105 energi\u0119.<\/p>\n

Jakie znaczenie dla \u017cycia na Ziemi mog\u0105 mie\u0107 czarne dziury? Ot\u00f3\u017c maj\u0105. Oto bowiem wybuch supernowej tworzy fal\u0119 uderzeniow\u0105 zawieraj\u0105c\u0105 niemal\u017ce ca\u0142\u0105 materi\u0119 gwiazdy, w tym pierwiastki ci\u0119\u017csze ni\u017c tlen i \u017celazo, kt\u00f3re stanowi zarazem g\u0142\u00f3wne \u017ar\u00f3d\u0142o powstawania gwiazd i planet, w tym s\u0142o\u0144ca i naszego Uk\u0142adu S\u0142onecznego. Mamy wi\u0119c szans\u0119 lepiej pozna\u0107, co, jak i kiedy oddzia\u0142ywa\u0142o na nasz\u0105 planet\u0119 i powi\u0105za\u0107 to z wiedza, kt\u00f3r\u0105 ju\u017c posiadamy.\u00a0<\/p>\n

Uczeni uwa\u017caj\u0105, \u017ce czarne dziury znajduj\u0105 si\u0119 w ka\u017cdej galaktyce. W centralnej cz\u0119\u015bci Drogi Mlecznej ma istnie\u0107 czarna dziura o masie 4 miliony razy wi\u0119kszej ni\u017c masa S\u0142o\u0144ca. By\u0107 mo\u017ce wybuch tej supernowej da\u0142 pocz\u0105tek naszemu Uk\u0142adowi S\u0142onecznemu. Co wi\u0119cej, w 2015 roku uczeni zidentyfikowali zderzenie dw\u00f3ch czarnych dziur (1,3 miliarda lat \u015bwietlnych od Ziemi), co ma wielkie znaczenie dla dalszego badania Kosmosu, Wielkiego Wybuchu i powstawania planet.<\/p>\n

Droga Mleczna<\/h4>\n

Znajdujemy si\u0119 w pewnym szczeg\u00f3lnym miejscu w Kosmosie. Zgodnie z klasyfikacj\u0105 Hubble\u2019a, nasza galaktyka, to galaktyka spiralna z poprzeczk\u0105, jedna z 350 miliard\u00f3w we Wszech\u015bwiecie. Znajduje si\u0119 w niej oko\u0142o 400 miliard\u00f3w gwiazd, w tym S\u0142o\u0144ce i Uk\u0142ad S\u0142oneczny, w kt\u00f3rym znajduje si\u0119 Ziemia, na kt\u00f3rej \u017cyjemy wraz z drobnoustrojami sprawiaj\u0105cymi nam tyle problem\u00f3w. Droga Mleczna, wraz z 50 innymi galaktykami tworzy tzw. Grup\u0119 Lokaln\u0105, kt\u00f3re po\u0142\u0105czone si\u0142\u0105 grawitacji przemieszczaj\u0105 si\u0119 w Kosmosie jako jedna ca\u0142o\u015b\u0107. Jej rozpi\u0119to\u015b\u0107 wynosi oko\u0142o 10 milion\u00f3w lat \u015bwietlnych.<\/p>\n

\"\"
Droga Mleczna widziana w nocy za miastem<\/span><\/figcaption><\/figure>\n

Wiek naszej galaktyki szacuje si\u0119 na 13,6 miliarda lat, wi\u0119c oko\u0142o 220 mln lat po Wielkim Wybuchu. Centrum Drogi Mlecznej le\u017cy oko\u0142o 28 tysi\u0119cy lat \u015bwietlnych od S\u0142o\u0144ca, a widoczne jest w gwiazdozbiorze Strzelca. \u015arednica dysku galaktycznego wynosi od 100 do 120 tysi\u0119cy lat \u015bwietlnych, a jego grubo\u015b\u0107 1 tysi\u0105c lat \u015bwietlnych.<\/p>\n

\"\"
Droga Mleczna w przestrzeni mi\u0119dzygwiezdnej<\/span><\/figcaption><\/figure>\n

Szacuje si\u0119, \u017ce za niespe\u0142na 4 miliardy lat nasza galaktyka zderzy si\u0119 z Galaktyk\u0105 Andromedy oraz z Galaktyk\u0105 Tr\u00f3jk\u0105ta. W wyniku zderzenia galaktyki po\u0142\u0105cz\u0105 si\u0119 w jedn\u0105 galaktyk\u0119 eliptyczn\u0105 i dojdzie do rozproszenia gwiazd z zupe\u0142nie nowymi trajektoriami i orbitami. R\u00f3\u017cne, tak\u017ce i skrajne scenariusze, zak\u0142adaj\u0105 wyrzucenie Uk\u0142adu S\u0142onecznego z Ziemi\u0105 poza nowo powsta\u0142\u0105 galaktyk\u0119, albo w okolice jej cz\u0119\u015bci centralnej. \u017bartuj\u0105c mo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ce klimat na Ziemi mo\u017ce si\u0119 nieco zmieni\u0107.<\/p>\n

Uk\u0142ad S\u0142oneczny<\/h4>\n

Proces formowania si\u0119 S\u0142o\u0144ca i Uk\u0142adu S\u0142onecznego rozpocz\u0105\u0142 si\u0119 4,6 miliarda lat temu w wyniku grawitacyjnego zapadni\u0119cia si\u0119 molekularnego ob\u0142oku mi\u0119dzygwiazdowego. W jego wyniku powsta\u0142o osiem planet, w tym nasza Ziemia, 205 ich ksi\u0119\u017cyc\u00f3w, pi\u0119\u0107 planet kar\u0142owatych i wiele miliard\u00f3w planetoid, komet i meteoroid. Pr\u0119dko\u015b\u0107 orbitalna Uk\u0142adu S\u0142onecznego wynosi oko\u0142o 268 km\/s.<\/p>\n

\"\"
Uk\u0142ad S\u0142oneczny. Sondy Voyager 1 i Voyager 2 potrzebowa\u0142y a\u017c 35 lat, aby dotrze\u0107 na skraj Uk\u0142adu S\u0142onecznego, wchodz\u0105c najpierw w obszar heliosfery, a nast\u0119pnie przekraczaj\u0105c heliopauz\u0119, aby znale\u017a\u0107 si\u0119 w przestrzeni mi\u0119dzygwiezdnej.<\/span><\/figcaption><\/figure>\n

Nasz uk\u0142ad nie jest stabilny i nieustannie ewoluuje. Prognozy m\u00f3wi\u0105, \u017ce w ci\u0105gu kolejnych 5 miliard\u00f3w lat S\u0142o\u0144ce znacznie si\u0119 powi\u0119kszy i przejdzie w schy\u0142kowy etap ewolucji staj\u0105c si\u0119 czerwonym olbrzymem, a nast\u0119pnie bia\u0142ym kar\u0142em (wielko\u015bci Ziemi), a po ca\u0142kowitym wypaleniu czarnym kar\u0142em nie emituj\u0105cym ju\u017c promieniowania elektromagnetycznego. Obecnie wi\u0119c S\u0142o\u0144ce jest w \u201eszczytowej formie\u201d. O wybuchach na powierzchni S\u0142o\u0144ca i wiatrach s\u0142onecznych s\u0142yszymy, kiedy na Ziemi dochodzi do kataklizm\u00f3w klimatycznych, albo zak\u0142\u00f3ce\u0144 elektromagnetycznych. S\u0142o\u0144ce \u201e\u017cyje\u201d i jest aktywne. \u015arednica S\u0142o\u0144ca jest 109 razy wi\u0119ksza od \u015brednicy Ziemi i wynosi 1 392 000 kilometr\u00f3w, za\u015b jego masa wynosz\u0105ca 1,9884 kwintyliona kilogram\u00f3w jest ponad 330 tysi\u0119cy razy wi\u0119ksza od masy Ziemi i dominuje w Uk\u0142adzie S\u0142onecznym, stanowi\u0105c a\u017c 99,86 % masy wszystkich cia\u0142 niebieskich. To dzi\u0119ki tej masie i temperaturze wynosz\u0105cej na powierzchni 5500o<\/sup>C, a wewn\u0105trz nawet 15 mlno<\/sup>C, dochodzi do reakcji termoj\u0105drowych uwalniaj\u0105cych wielkie ilo\u015bci energii, kt\u00f3ra wysy\u0142ana jest w Kosmos jako promieniowanie elektromagnetyczne.<\/p>\n

\"\"
Galaktyka spiralna Galaxy M106 \u2013 le\u017cy w odleg\u0142o\u015bci 23.5 miliona lat \u015bwietlnych od Ziemi w Gwiazdozbiorze Pszcz\u00f3\u0142 Venatici<\/span><\/figcaption><\/figure>\n

Po\u0142o\u017cenie Uk\u0142adu S\u0142onecznego w Galaktyce Drogi Mlecznej jest niezwykle korzystne dla ewolucji \u017cycia na Ziemi, poniewa\u017c jego orbita zbli\u017cona jest do okr\u0119gu, a pr\u0119dko\u015b\u0107 orbitalna (220 km\/s) zbli\u017cona do pr\u0119dko\u015bci orbitalnej ramion galaktycznych. Skutkuje to ma\u0142ym prawdopodobie\u0144stwem przej\u015bcia pomi\u0119dzy ramionami, w kt\u00f3rych dochodzi do wybuch\u00f3w supernowych, co mog\u0142oby mie\u0107 katastrofalny wp\u0142yw na klimat i biosfer\u0119 naszej planety. Ale\u2026 Jakie wielkie s\u0105 to przestrzenie? Odleg\u0142o\u015b\u0107 np. mi\u0119dzy Ramieniem Oriona a Ramieniem Perseusza wynosi oko\u0142o 6500 lat \u015bwietlnych, czyli oko\u0142o 62 biliardy kilometr\u00f3w.<\/p>\n

Uk\u0142ad S\u0142oneczny le\u017cy te\u017c w znacz\u0105cym oddaleniu od zag\u0119szczonych gwiazdami obszar\u00f3w naszej Galaktyki, dzi\u0119ki czemu jeste\u015bmy z dala od komet indukowanych przez zbli\u017cenia gwiazd oraz intensywnego, zgubnego dla \u017cycia, promieniowania j\u0105dra Galaktyki. Najbli\u017csze nas gwiazdy, to triada Alfa Centauri \u2013 dwie wielko\u015bci S\u0142o\u0144ca oraz jedna ma\u0142a, Proxima Centauri, tzw. czerwony karze\u0142. Znajduj\u0105 si\u0119 one w odleg\u0142o\u015bci oko\u0142o 4,4 lat \u015bwietlnych, czyli 42 biliony kilometr\u00f3w. To a\u017c 28 milion\u00f3w odleg\u0142o\u015bci Ziemi od S\u0142o\u0144ca. \u017byjemy wi\u0119c pod szcz\u0119\u015bliw\u0105 Gwiazd\u0105, tylko te wirusy…<\/p>\n

Poza Uk\u0142adem S\u0142onecznym<\/h4>\n

Jesieni\u0105 1977 roku z Przyl\u0105dka Canaveral na Florydzie, NASA wystrzeli\u0142a w Kosmos bezza\u0142ogowe sondy Voyager 1 oraz Voyager 2. Obecnie obie sondy znajduj\u0105 si\u0119 ju\u017c poza Uk\u0142adem S\u0142onecznym, podobnie jak trzy inne Pioneer 10 i 11 oraz New Horizons. Sonda Voyager 2 opu\u015bci\u0142a Uk\u0142ad S\u0142oneczny w odleg\u0142o\u015bci ok. 18 mld kilometr\u00f3w od s\u0142o\u0144ca, za\u015b Voyager 1 potrzebowa\u0142 na to oko\u0142o 450 milion\u00f3w kilometr\u00f3w wi\u0119cej.<\/p>\n

\"\"
Mg\u0142awica Velon w Gwiazdozbiorze \u0141ab\u0119dzia<\/span><\/figcaption><\/figure>\n

Obie ci\u0105gle si\u0119 oddalaj\u0105 od Ziemi a odleg\u0142o\u015b\u0107 ta wynosi ju\u017c oko\u0142o 22,5 miliarda kilometr\u00f3w. Wci\u0105\u017c jeszcze przekazuj\u0105 cenne informacje, a czas w kt\u00f3rym sygna\u0142 z ich nadajnik\u00f3w dociera na Ziemi\u0119, przekracza ju\u017c 20 godzin. Tak daleko\u2026 Ale jak to si\u0119 ma do cho\u0107by jednego roku \u015bwietlnego, czy do 120 tysi\u0119cy lat \u015bwietlnych, ile ma rozpi\u0119to\u015b\u0107 naszej galaktyki, jednej z 350 miliard\u00f3w we Wszech\u015bwiecie\u2026<\/p>\n

\"\"Sonda kosmiczna Voyager – model w Muzeum Lotnictwa i Kosmosu w Waszyngtonie<\/span><\/p>\n

Ziemia<\/h4>\n

Jak ma\u0142a jest nasza planeta we Wszech\u015bwiecie? Jej masa wynosi oko\u0142o\u00a06×1024 <\/sup>kg, czyli kwadrylion kilogram\u00f3w, albo tryliard ton, ale to zaledwie oko\u0142o 3 x 10-6 <\/sup> , tj. 0,000003 masy S\u0142o\u0144ca i 3 x 10-18 <\/sup>masy Uk\u0142adu S\u0142onecznego, czyli trzy trylionowe. Jeste\u015bmy za to jego najwi\u0119ksz\u0105 i najg\u0119stsz\u0105 z planet, jedyn\u0105 na kt\u00f3rej istnieje \u017cycie, a tak\u017ce jedyn\u0105 w Kosmosie o kt\u00f3rej wiemy, \u017ce \u017cycie istnieje; z unikaln\u0105 w\u015br\u00f3d planet skalistych hydrosfer\u0105 i atmosfer\u0105 zawieraj\u0105c\u0105 21% tlenu, posiadaj\u0105c\u0105 naturalnego satelit\u0119 \u2013 Ksi\u0119\u017cyc maj\u0105cy 0,0123 masy Ziemi. Ziemi\u0119 od S\u0142o\u0144ca dzieli ok. 150 mln kilometr\u00f3w, to dla \u015bwiat\u0142a zaledwie 8 minut i 19 sekund. W astronomii jest to jednostka umowna au, za pomoc\u0105 kt\u00f3rej okre\u015bla si\u0119 odleg\u0142o\u015bci miedzy cia\u0142ami niebieskimi.<\/p>\n

\"\"
Ziemia widziana z Kosmosu, na dalszym planie Droga Mleczna<\/span><\/figcaption><\/figure>\n

Wiek Ziemi okre\u015blany jest na oko\u0142o 4,56 miliarda lat i jest to\u017csamy z powstaniem z mg\u0142awicy s\u0142onecznej, powoduj\u0105cej zapadanie grawitacyjne, czyli kurczenie si\u0119 pod wp\u0142ywem grawitacji skupisk materii, dodatkowo katalizowanej przez pole magnetyczne, co zapocz\u0105tkowa\u0142o powstanie wszystkich planet Uk\u0142adu S\u0142onecznego oraz samego S\u0142o\u0144ca. Wod\u00f3r i hel zawarty w mg\u0142awicy pochodzi\u0142 z Wielkiego Wybuchu, reszt\u0119 stanowi\u0142a wiruj\u0105ca chmura gazu, py\u0142u mi\u0119dzygwiezdnego i ska\u0142. Do zag\u0119szczenia materii dosz\u0142o na skutek przej\u015bcia przez mg\u0142awic\u0119 s\u0142oneczn\u0105 fali uderzeniowej w postaci strumienia materii powsta\u0142ego najprawdopodobniej ze zderzenia si\u0119 blisko po\u0142o\u017conej gwiazdy z supenow\u0105.\u00a0<\/p>\n

\"\"
Deszcz meteoryt\u00f3w – inscenizacja NASA<\/span><\/figcaption><\/figure>\n

Najpierw kszta\u0142towa\u0142y si\u0119 pier\u015bcienie, a nast\u0119pnie na skutek zwi\u0119kszaj\u0105cej si\u0119 masy i grawitacji, dochodzi\u0142o do dalszego zag\u0119szczania i wype\u0142niania przestrzeni mi\u0119dzy pier\u015bcieniami, wspomaganego przez gazy, kt\u00f3re stanowi\u0142y swoiste lepiszcze. R\u00f3wnolegle zag\u0119szcza\u0142o si\u0119 S\u0142o\u0144ce, za\u015b jego temperatura wci\u0105\u017c ros\u0142a, podnosz\u0105c wydajno\u015b\u0107 reakcji termoj\u0105drowej, co objawi\u0142o si\u0119 \u015bwieceniem i powstaniem wiatru s\u0142onecznego, kt\u00f3ry zahamowa\u0142 tworzenie si\u0119 kolejnych skupisk materii. Wiatr s\u0142oneczny dos\u0142ownie wywia\u0142 z przestrzeni resztki gaz\u00f3w i py\u0142u mi\u0119dzygwiezdnego, co zatrzyma\u0142o proces dalszego formowania si\u0119 planet. W ten spos\u00f3b powsta\u0142a Ziemia i inne planety naszego Uk\u0142adu i poza „gruzem” kosmicznym i wiatrem wiej\u0105cym ze S\u0142o\u0144ca, nic nam od tego czasu nie przyby\u0142o.\u00a0<\/p>\n

W pocz\u0105tkowej fazie Ziemia by\u0142a cia\u0142em p\u0142ynnym, nieustannie bombardowanym wiatrem s\u0142onecznym oraz planetoidami, co rozgrzewa\u0142o jej wn\u0119trze. Nie by\u0142o ocean\u00f3w, a atmosfera, podobnie jak na S\u0142o\u0144cu, sk\u0142ada\u0142a si\u0119 z wodoru i helu. W ci\u0105gu 100 milion\u00f3w lat Ziemia zwi\u0119ksza\u0142a swoj\u0105 obj\u0119to\u015b\u0107, dzi\u0119ki czemu ros\u0142a te\u017c grawitacja, kt\u00f3ra z czasem zacz\u0119\u0142a zatrzymywa\u0107 w swym pobli\u017cu atmosfer\u0119 zawieraj\u0105c\u0105 wod\u0119, co spowodowa\u0142o gwa\u0142towne ostudzenie si\u0119 naszej planety i powstanie skorupy ziemskiej. Od oko\u0142o 4 do 3,8 miliarda lat temu Ziemia prze\u017cy\u0142a kolejne zmasowane bombardowanie asteroidami oraz meteoroidami, kt\u00f3re zawiera\u0142y bry\u0142y lodu, a wi\u0119c wod\u0119. Przy jednoczesnej wysokiej aktywno\u015bci wulkan\u00f3w, doprowadzi\u0142o to do odprowadzania do atmosfery du\u017cej ilo\u015bci gaz\u00f3w. Powsta\u0142e z nich chmury przynios\u0142y opady atmosferyczne, kt\u00f3re w ci\u0105gu kolejnych 750 milion\u00f3w lat utworzy\u0142y ocean.<\/p>\n

\"\"
Atlantyk widziany z ziemskiej orbity – zdj\u0119cie NASA<\/span><\/figcaption><\/figure>\n

Ruchy tektoniczne doprowadzi\u0142y do powstania kontynent\u00f3w, kt\u00f3re w pocz\u0105tkowej fazie stanowi\u0142y jeden superkontynent utworzony na p\u0142ycie kontynentalnej, kt\u00f3ry zacz\u0105\u0142 nieko\u0144cz\u0105c\u0105 si\u0119 w\u0119dr\u00f3wk\u0119 i podzia\u0142 ju\u017c 2,5 miliarda lat temu. Najstarszy zidentyfikowany stan to superkontynent powsta\u0142y oko\u0142o 1,3-0,9 miliarda lat temu. nazwanym przez naukowc\u00f3w Rodinia otoczony wszechoceanem\u00a0 Mirowia. Obie nazwy pochodz\u0105 z j\u0119zyka rosyjskiego, znacz\u0105c odpowiednio: ojczyzna i \u015bwiatowy. Oko\u0142o 135 milion\u00f3w lat temu powsta\u0142y zarysy wsp\u00f3\u0142czesnych kontynent\u00f3w.<\/p>\n

\"\"
Kszta\u0142towanie si\u0119 kontynent\u00f3w z superkontynentu<\/span><\/figcaption><\/figure>\n

\u00a0<\/p>\n

Go\u015bcie z Kosmosu<\/h4>\n

Ziemia od pocz\u0105tku jest bombardowana pozosta\u0142o\u015bciami pod wybuchach gwiazd, meteorytami i asteroidami. \u015alady po meteorytach jak r\u00f3wnie\u017c same meteoryty mo\u017cna napotka\u0107 w wielu miejscach na ca\u0142ym \u015bwiecie, tak\u017ce i w Polsce. Najwi\u0119ksze ich skupisko znajduje si\u0119 w p\u00f3\u0142nocnej cz\u0119\u015bci Poznania, kt\u00f3rego obszar ponad 5 tysi\u0119cy lat temu nawiedzi\u0142 \u0142a\u0144cuszkowy upadek meteoryt\u00f3w<\/em> dryfuj\u0105cych najprawdopodobniej w pa\u015bmie mi\u0119dzy Marsem a Jowiszem. Bez trudu mo\u017cna tu natrafi\u0107 na liczne kratery, z kt\u00f3rych najwi\u0119kszy ma oko\u0142o 100 metr\u00f3w \u015brednicy i ponad 10 metr\u00f3w g\u0142\u0119boko\u015bci. Szcz\u0119\u015bliwcom udaje si\u0119 znale\u017a\u0107 skarby z Kosmosu, najwi\u0119kszy ma mas\u0119 271 kg. Z kolei najwi\u0119kszy meteoryt na \u015bwiecie znajduje si\u0119 z Namibii, w miejscu swojego upadku. Jego masa wynosi oko\u0142o 60 ton, podstawa o kszta\u0142cie kwadratu ma 2,7 metra, a wysoko\u015b\u0107 niespe\u0142na metr. Sk\u0142ada si\u0119 prawie wy\u0142\u0105cznie z \u017celaza.\u00a0<\/p>\n

\"\"
Meteoryt mknie w kierunku Ziemi, jednak dzi\u0119ki g\u0119stej atmosferze, tak jak wi\u0119kszo\u015b\u0107 takich prezent\u00f3w z Kosmosu, spali si\u0119 i nigdy do niej nie doleci.<\/span><\/figcaption><\/figure>\n

W Arizonie znajduje si\u0119 krater o \u015brednicy oko\u0142o 1200 metr\u00f3w i g\u0142\u0119boko\u015bci 170 metr\u00f3w, kt\u00f3ry jest pozosta\u0142o\u015bci\u0105 po uderzeniu meteorytu\u00a0 o \u015brednicy oko\u0142o 50 metr\u00f3w, do kt\u00f3rego dosz\u0142o najprawdopodobniej 50 tysi\u0119cy lat temu. Inny s\u0142ynny przybysz z Kosmosu, to Meteoryt Tunguzki, kt\u00f3ry w roku 1908 eksplodowa\u0142 kilka kilometr\u00f3w nad ziemi\u0105 w niezamieszka\u0142ej cz\u0119\u015bci Syberii. Fala uderzeniowa, maj\u0105ca w powsta\u0142ym po wybuchu grzybie temperatur\u0119 15 tysi\u0119cy o<\/sup>C,\u00a0 spowodowa\u0142a spustoszenie w promieniu 40 km. Wstrz\u0105s by\u0142 s\u0142yszany w odleg\u0142o\u015bci 1000 km, a w cz\u0119\u015bci Europy mo\u017cna by\u0142o podziwia\u0107 zjawisko bia\u0142ej nocy powsta\u0142ej na skutek o\u015bwietlenia przez s\u0142o\u0144ce uniesionych przez wybuch py\u0142\u00f3w.\u00a0<\/p>\n

\"\"
Krater pouderzeniowy w Arizonie<\/span><\/figcaption><\/figure>\n

I przyszed\u0142 czas na powstanie \u017cycia. Ale o tym jak do tego dosz\u0142o dowiemy si\u0119 w kolejnym artykule.<\/p>\n

Mo\u017ce jednak wcze\u015bniej warto te\u017c wspomnie\u0107 co\u015b o Ksi\u0119\u017cycu.<\/h4>\n

Najbardziej prawdopodobna teoria zak\u0142ada, \u017ce Ksi\u0119\u017cyc powsta\u0142 w wyniku zderzenia si\u0119 Ziemi z inn\u0105 nie istniej\u0105c\u0105 obecnie planet\u0105 wielko\u015bci dzisiejszego Marsa, znan\u0105 jako Thea. \u00d3wczesna Ziemia i Thea pozostawa\u0142y wzgl\u0119dem siebie w r\u00f3wnowadze grawitacyjnej, ale na skutek nabierania masy, Ziemia doprowadzi\u0142a do destabilizacji przyci\u0105gania si\u0119 planet i do zmiany orbity Thei. W wyniku tych zmian Thea zderzy\u0142a si\u0119 skosem z Ziemi\u0105 pod ma\u0142ym k\u0105tem i ze stosunkowo ma\u0142\u0105, jak na warunki kosmiczne pr\u0119dko\u015bci\u0105, wynosz\u0105c\u0105 oko\u0142o 10 km\/s. Dzi\u0119ki temu Ziemia nie uleg\u0142a rozerwaniu, a wi\u0119kszo\u015b\u0107 Thei zosta\u0142a wbita g\u0142\u0119boko w jej wn\u0119trze, dochodz\u0105c nawet do j\u0105dra. Cz\u0119\u015b\u0107 wybitego uderzeniem materia\u0142u obu planet pod wp\u0142ywa\u0142em w\u0142asnej grawitacji i gaz\u00f3w po\u0142\u0105czy\u0142o si\u0119 tworz\u0105c kul\u0119, kt\u00f3r\u0105 zwi\u0105za\u0142a grawitacja Ziemi. To kluczowy moment dla \u017cycia na Ziemi. W wyniku zderzenia o\u015b obrotu Ziemi wzgl\u0119dem jej p\u0142aszczyzny obrotu wok\u00f3\u0142 S\u0142o\u0144ca zosta\u0142a pochylona. Gdyby do niego nie dosz\u0142o, by\u0107 mo\u017ce nigdy nie powsta\u0142yby „Cztery Pory Roku” Antoniego Vivaldiego, nie ciszyliby\u015bmy si\u0119 topniej\u0105cym \u015bniegiem i nie zachwycali z\u0142ot\u0105 polsk\u0105 jesieni\u0105. Pory roku na Ziemi s\u0105 bowiem nast\u0119pstwem pochylenia jej p\u0142aszczyzny obrotu. Zwi\u0119kszona za\u015b masa j\u0105dra zapocz\u0105tkowa\u0142a ruchy tektoniczne (trwaj\u0105ce do dzi\u015b) i powstanie kontynent\u00f3w. Powsta\u0142o te\u017c ziemskie pole magnetyczne, kt\u00f3re jest przez ludzko\u015b\u0107 wykorzystywane na co dzie\u0144.Powierzchnia Ksi\u0119\u017cyca jest mocno naznaczona \u015bladami zderze\u0144 z meteorytami. Najwi\u0119kszy krater ma \u015brednic\u0119 2500 km i 13 km g\u0142\u0119boko\u015bci.\u00a0\u00a0<\/span><\/p>\n

\"\"
Ziemia widziana z Ksi\u0119\u017cyca<\/span><\/figcaption><\/figure>\n

Wp\u0142yw Ksi\u0119\u017cyca na Ziemi\u0119 jest odczuwalny przez wszystkich mieszka\u0144c\u00f3w naszej planety. Najbardziej znanym zjawiskiem s\u0105 p\u0142ywy morskie, kt\u00f3rych cykliczno\u015b\u0107 wynika z ruchu obrotowego Ziemi. Najwi\u0119ksze przyp\u0142ywy maj\u0105 miejsce po stronie le\u017c\u0105cej najbli\u017cej Ksi\u0119\u017cyca, mniejsze po stronie przeciwnej, gdzie przyci\u0105ganie Ksi\u0119\u017cyca jest s\u0142absze. W p\u0142ywach udzia\u0142 ma nie tylko grawitacja Ksi\u0119\u017cyca, ale i S\u0142o\u0144ca. W okresie pe\u0142ni i nowiu, kiedy Ziemia, Ksi\u0119\u017cyc i S\u0142o\u0144ce s\u0105 w linii prostej, sumuj\u0105 si\u0119 one (p\u0142ywy syzygijne), a w okresie pierwszej i ostatniej kwadry, kiedy Ziemia, Ksi\u0119\u017cyc i S\u0142o\u0144ce tworz\u0105 k\u0105t prosty, znosz\u0105 si\u0119 i s\u0105 najni\u017csze (p\u0142ywy kwadrowe).<\/p>\n

\"\"
Zjawisko odp\u0142ywu na morzu<\/span><\/figcaption><\/figure>\n

P\u0142ywy wyst\u0119puj\u0105 na oceanach, ale tak\u017ce du\u017cych jeziorach i w deltach rzek. Najwy\u017csze przyp\u0142ywy odnotowuje si\u0119 u Wybrze\u017cy Nowej Szkocji w Kanadzie, gdzie zanotowano rekordow\u0105 amplitud\u0119 w wysoko\u015bci 19,6 m, jak r\u00f3wnie\u017c u uj\u015bcia rzek: Severn w Anglii \u2013 16,8 m, Koksoak we Francji \u2013 15,0 m, czy Kolorado w Meksyku \u2013 12,3 m. Czas mi\u0119dzy kolejnymi przyp\u0142ywami wynosi \u015brednio 12 godzin i 27 minut.<\/p>\n

\"\"
Ksi\u0119\u017cyc w pe\u0142ni – zdj\u0119cie NASA<\/span><\/figcaption><\/figure>\n

Poza tym Ksi\u0119\u017cyc jest nierozerwalnie zwi\u0105zany z naszym \u017cyciem. Wyznacza dzieciom czas bajek na dobranoc, zakochanym randki, a podr\u00f3\u017cnikom o\u015bwietla drog\u0119, cho\u0107 sam nie \u015bwieci, bo jego <\/span>\u015bwiat\u0142o, to promienie odbite od s\u0142o\u0144ca. Z Ziemi widzimy tylko jedn\u0105 jego cz\u0119\u015b\u0107, druga zawsze jest niewidoczna. Czasami, co oko\u0142o 18 lat, mo\u017cemy podziwia\u0107 za\u0107mienie naszego jedynego naturalnego satelity. Na jego powierzchni by\u0142o dot\u0105d 12 astronaut\u00f3w, w tym Neill Armstrong, kt\u00f3ry jako pierwszy cz\u0142owiek postawi\u0142 nog\u0119 na <\/span>srebrnym globie, a by\u0142o to w roku 1969 podczas s\u0142ynnej misji Apollo 11. Do Ksi\u0119\u017cyca dzieli nas „tylko” oko\u0142o 385 tysi\u0119cy kilometr\u00f3w. Ostatni lot na Ksi\u0119\u017cyc statkiem Apollo 17 trwa\u0142 4 dni. <\/span><\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Pierwszy cz\u0142owiek na Ksi\u0119\u017cycu – polski znaczek pocztowy<\/span><\/p>\n

W nast\u0119pnym artykule przejdziemy od kosmologii do geologii, a nast\u0119pnie biologii, aby odkrywa\u0107 tajemnice \u017cycia i mikroorganizm\u00f3w, kt\u00f3re s\u0105 jego podstaw\u0105.\u00a0<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Historia Ziemi to przedmiot nieustannych bada\u0144 naukowc\u00f3w, kt\u00f3rzy wci\u0105\u017c odkrywaj\u0105 kolejne tajemnice skrywane przez nasz\u0105 planet\u0119 i jej szeroko rozumiane otoczenie, czyli Kosmos. W nim zaszyfrowana jest historia. Ziemia jest bowiem cz\u0119\u015bci\u0105 znacznie wi\u0119kszej i starszej materii, jak\u0105 jest Uk\u0142ad S\u0142oneczny, nale\u017c\u0105cy do Galaktyki powszechnie znanej jako Droga Mleczna oraz jeszcze szerzej – Wszech\u015bwiata. Sekret … <\/p>\n

Zobacz wi\u0119cej<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":29672,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[26,1],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/vivadental.pl\/galeria\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/29662"}],"collection":[{"href":"https:\/\/vivadental.pl\/galeria\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/vivadental.pl\/galeria\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/vivadental.pl\/galeria\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/vivadental.pl\/galeria\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=29662"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/vivadental.pl\/galeria\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/29662\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/vivadental.pl\/galeria\/wp-json\/wp\/v2\/media\/29672"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/vivadental.pl\/galeria\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=29662"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/vivadental.pl\/galeria\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=29662"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/vivadental.pl\/galeria\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=29662"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}